Dobra wiadomość: optymizmu można się nauczyć

 

Nazwa bloga optymizmumoznasienauczyc.blogspot.pl nawiązuje do słów profesora Martina Seligmana i do książki o takim samym tytule. Optymizmu można się nauczyć, ale czym jest ów optymizm? Podskórnie czujemy czym jest, ale zdefiniowanie optymizmu jest niełatwe.

    Optymizm kojarzy nam się z frywolnością, lekkością, brakiem powagi. Jest uznawany za synonim luzu, zadowolenia i pogody ducha. Optymiści zdają się nie dostrzegać przeszkód i pozostają w dobrym humorze bez względu na okoliczności. Jaka jest definicja optymizmu? Słownikowa definicja optymizmu to „skłonność dostrzegania we wszystkim dodatnich stron i wiara w pomyślny rozwój wydarzeń”. Według profesora Seligmana optymizm jest czymś więcej niż pozytywnym stosunkiem do świata i wiarą we własne możliwości – jest sposobem radzenia sobie z przeszkodami i porażkami, a także sposobem wyjaśniania zdarzeń niepomyślnych.

    Styl wyjaśniania jest swego rodzaju przekonaniem o sobie, świecie i o stałości pewnych okoliczności, które determinują nasze postrzeganie zdarzeń (zarówno sukcesów, jak i porażek). Styl wyjaśniania może być optymistyczny lub pesymistyczny, ale pamiętajmy, że nie w każdej sytuacji będzie jednakowy. W niektórych przypadkach możemy być przykładowo umiarkowanymi optymistami, a w innych pesymistami. Optymistów robi z nas wyraźna tendencja, dominowanie jednego stylu nad drugim, a nie, jakby można przypuszczać, brak pesymizmu.

    Zarówno optymistów jak i pesymistów spotykają różne sytuacje, sukcesy i porażki, powodzenia ale i bolesne upadki. Od stylu wyjaśniania zależy, czy będziemy świętować lub podejmować kolejne próby, gdy doznamy zawodu. Styl wyjaśniania zawiera w sobie trzy komponenty: stałość, zasięg i personalizację. Stałość odnosi się do czasu występowania. Niepowodzenia, ale także zdarzenia pomyślne, mogą mieć charakter stały (używamy wtedy słów: zawsze, nigdy) lub chwilowy (mówimy: ostatnio, poprzednim razem, do tej pory lub wtedy, gdy). Pesymiści na ogół niepowodzeniom przypisują charakter stały, a osiągnięciom charakter przejściowy. Optymiści niepowodzenia tłumaczą sytuacją przejściową, natomiast sukcesom przypisują na ogół charakter stały.

Pesymista powie: nigdy mi się nie udaje, zawsze popełniam błędy, ostatnio mi nie wychodzi (stały charakter) lub: sukces osiągnąłem przypadkowo (zmienny charakter),

Optymista powie: jestem uzdolniony, zawsze trafiam w 10., miałem szczęście jak zawsze (stały charakter) lub: miałem szczęście teraz, nie dałem rady, bo jestem dziś nie w formie (charakter zmienny)

    Drugi komponent stylu wyjaśniania to zasięg. Zasięg odnosi się w pewnym sensie do przestrzeni i również bierze udział w wyjaśnianiu niepowodzeń oraz sukcesów. Zasięg może być rozpatrywany jako uniwersalny lub ograniczony. Zasięg uniwersalny dotyczy wszystkich elementów zbiorowości, aspektów życia, płaszczyzn aktywności. Zasięg ograniczony odnosi się do poszczególnych, pojedynczych elementów życiowej układanki. Optymista niepowodzenia będzie tłumaczył zasięgiem ograniczonym, natomiast sukcesy zasięgiem uniwersalnym. Pesymista natomiast będzie odnosił się do porażek w kategoriach zasięgu uniwersalnego, a do sukcesów jak do pojedynczych, przypadkowych strzałów w dziesiątkę, czyli w kategoriach zasięgu ograniczonego.

Pesymista powie: jestem do niczego, wszystko robię źle, wszyscy nauczyciele są źli (zasięg uniwersalny) lub: ten temat jest dla mnie za trudny, to wyzwanie mnie przerasta, przypadkowo teraz wyszło dobrze (zasięg ograniczony)

Optymista powie: umiem sobie radzić, jestem sprytny, wszystkiego mogę się nauczyć (zasięg uniwersalny) lub: byłem cierpliwy w tej grze, akurat te zadania były dla mnie proste, rozwiązałem problem, gdyż otrzymałem pomoc (zasięg ograniczony)

    Trzeci komponent stylu wyjaśniania to personalizacja. Jest to element, który różnicuje subiektywne poczucie odpowiedzialności za zdarzenie. Możemy je umiejscowić na zewnątrz i powiedzieć, że oblaliśmy egzamin na prawo jazdy, bo egzaminator miał zły dzień, albo wewnątrz i powiedzieć, że oblaliśmy, bo jesteśmy kiepskimi kierowcami. Skrajni optymiści będą zdarzenia negatywne i niepowodzenia tłumaczyć działaniami innych, natomiast zdarzenia pozytywne i własne sukcesy przypisywać sobie i swoim umiejętnościom. Skrajni pesymiści odpowiedzialność za wydarzenia negatywne będą przypisywać sobie, natomiast sukces będzie udziałem osób trzecich.

Pesymista powie: jestem głupi, nie radzę sobie z tym, poszło mi źle, bo to nie dla mnie (personalizacja wewnętrzna) lub: mam pecha, koledzy mi pomagają, inni sobie lepiej radzą (personalizacja zewnętrzna)

Optymista powie: wykorzystałem okazję, potrafiłem się tego nauczyć, miałem szczęście w tej grze (personalizacja wewnętrzna) lub: przegrałem, bo konkurent miał więcej szczęścia, to wina nauczyciela, ze dostałem złą ocenę (personalizacja zewnętrzna)

    Każdy z nas reaguje na niepowodzenia i sukcesy w różny sposób, zależny od wielu czynników. Sposób, w jaki tłumaczymy sobie zdarzenia, jest efektem wychowania, wpływów kulturowych, środowiskowych, a także świadomej uważności. Optymiści żyją dłużej, rzadziej chorują na przewlekłe choroby, mają większe szanse osiągnąć sukces zawodowy czy sportowy (ponieważ podejmują więcej prób). Warto nadmienić, że optymizm ma też swoje wady: oglądanie świata jedynie przez różowe okulary zniekształca obraz, a umiarkowany pesymizm przybliża nas do realizmu. Niemniej warto ćwiczyć, gdyż optymistyczne nastawienie jest źródłem nadziei, która odsuwa nas od poczucia bezradności, wspiera nasze zdrowie, pomaga budować życzliwe relacje. Zachęcam Cię do rozwiązania testu i podzielenia się wynikiem.

Pozdrawiam Was ciepło w ten grudniowy dzień :)